فشار خون؛ اهمیت، عوامل خطر، عوارض و راههای وقایه
د وینې فشار د دوران د سیستم د روغتیا له مهمو شاخصونو څخه دی او د بدن ټولو غړو ته د وینې، اکسیجن او غذایي موادو په رسولو کې اساسي رول لري. د وینې فشار هر ډول غیرطبیعي لوړوالی یا ټیټوالی کولی شي د زړه، دماغ، پښتورګو، سترګو او نورو غړو فعالیت ګډوډ کړي. لوړ فشار د نړۍ په کچه له تر ټولو عامو غیرساري ناروغیو څخه شمېرل کېږي او که په وخت تشخیص او درملنه یې ونشي، د زړه حملې، مغزي سکتې، د زړه د نارسایۍ او د پښتورګو د نارسایۍ خطر په څرګند ډول زیاتوي. خوشبختانه، د دې ناروغۍ لویه برخه د وقايې، ژر تشخیص او د سالم ژوند د طرز د مراعات له لارې کنټرولېدای شي.
سريزه
زړه د دوران د سیستم اصلي غړی دی او دنده لري چې وینه د بدن ټولو غړو ته پمپ کړي. کله چې وینه د شریانونو له لارې جریان کوي، د رګونو پر دیوالونو فشار واردوي چې دې ته د وینې فشار ویل کېږي.
د وینې فشار په دوو شمیرو اندازه کېږي:
* سیستولیک فشار: هغه فشار چې د زړه د انقباض پر مهال رامنځته کېږي. * دیاستولیک فشار: هغه فشار چې د زړه د استراحت پر مهال، د دوو ضربانو ترمنځ موجود وي.
په یو سالم بالغ انسان کې، د ۱۲۰/۸۰ میلیمتره جیوه فشار نورمال ګڼل کېږي. د وینې فشار منظم اندازه کول د دې ناروغۍ د تشخیص تر ټولو دقیق او مطمئن لاره ده، ځکه ډېری ناروغان هېڅ څرګند نښې نه لري.
د لوړ فشار تعریف
لوړ فشار یا هایپرټېنشن (Hypertension) هغه حالت دی چې د شریانونو پر دیوالونو وارد شوی فشار په دوامداره توګه له نورمال حد څخه لوړ وي. د نړیوال روغتیا سازمان د لارښود له مخې، که د وینې فشار په دوو جلا اندازهګیریو کې ۱۴۰/۹۰ میلیمتره جیوه یا تر دې لوړ وي، شخص د لوړ فشار ناروغ ګڼل کېږي. دا ناروغي ډېر وخت بې نښو وي، له همدې امله ورته «خاموش قاتل» هم ویل کېږي.
د خطر عوامل
د خطر عوامل په دوو برخو وېشل کېږي:
غیر بدلېدونکي عوامل:
* د عمر زیاتوالی * د کورنۍ سابقه * ارثي عوامل
بدلېدونکي عوامل:
* د مالګې زیات استعمال * چاغښت * کم فزیکي فعالیت * ناسالم تغذیه * سګرټ څکول * د الکولو زیات استعمال * دوامدار ذهني فشار * شکر (ډایبېټس) * د پښتورګو مزمنې ناروغۍ
نښې نښانې
ډېر وخت لوړ فشار هېڅ نښې نه لري، خو کله چې ډېر لوړ شي، لاندې نښې څرګندېدای شي:
* شدید سر درد * سر ګرځېدل * د لید خرابوالی * د سینې درد * د ساه لنډوالی * د پوزې وینه * د زړه غیر منظم ضربان
د دې نښو په صورت کې ژر تر ژره طبي مرکز ته مراجعه ضروري ده.
عوارض
که لوړ فشار کنټرول نه شي، لاندې جدي ستونزې رامنځته کولی شي:
* د زړه حمله * مغزي سکته * د زړه نارسایي * د پښتورګو نارسایي * د سترګو د شبکیې زیان او د لید کمزوري * د شریانونو تنګوالی * د حافظې کمزوري او د عقل کمېدو خطر
تشخیص
د لوړ فشار تشخیص یوازې د دقیقې اندازهګیرۍ له لارې ممکن دی. فشار باید په استراحت حالت کې، د معیاري ماشین په وسیله او څو ځله اندازه شي. ځینې وختونه ډاکټر د کور اندازهګیري یا ۲۴ ساعته ثبت هم سپارښتنه کوي.
درملنه
درملنه پر دوو بنسټونو ولاړه ده:
لومړی: د ژوند طرز اصلاح
* د مالګې کمول * سالم تغذیه * د مېوو او سبزیجاتو زیات استعمال * منظم ورزش * د وزن کمول * د سګرټ پرېښودل * د فشار کمول * کافي خوب
دوهم: دارويي درملنه
که یوازې د ژوند بدلون کافي نه وي، ډاکټر د وینې فشار درمل تجویزوي. دا درمل باید یوازې د ډاکټر د لارښوونې سره سم وکارول شي.
وقایه
د لوړ فشار د مخنیوي لپاره:
۱. د مالګې استعمال کم کړئ ۲. سالمه غذا وخورئ ۳. په اونۍ کې لږ تر لږه ۱۵۰ دقیقې فعالیت وکړئ ۴. مناسب وزن وساتئ ۵. سګرټ مه څکوئ ۶. الکول مه استعمالوئ ۷. فشار مدیریت کړئ ۸. خپل فشار منظم وڅارئ، په ځانګړي ډول له ۴۰ کلنۍ وروسته
مهمه خبره
د نن ورځې عادتونه د سبا روغتیا ټاکي.
لوړ فشار ناڅاپي نه رامنځته کېږي، بلکې د کلونو ناسالمو عادتونو پایله ده. سالم ژوند، متوازن غذا، منظم ورزش او د سګرټ نه استعمال د دې ناروغۍ خطر په واضح ډول کموي.
پایله
لوړ فشار د زړه، دماغ او پښتورګو له مهمو خطرناکو ناروغیو څخه دی، خو د وقايې او کنټرول وړ دی. ژر تشخیص، منظم څارنه او سالم ژوند د دې ناروغۍ د عوارضو د مخنیوي تر ټولو مهمې لارې دي.
سالم زړه، سالم رګونه او اوږد ژوند د ښه ژوند بنسټ جوړوي.
مراقبت از قلب، با تکیه بر دانش، تجربه و رویکردی انسانمحور.
دکتر محب الله احمدزی متخصص قلب و عروق با تجربه در آنژیوگرافی، انژیوپلاستی، اکوکاردیوگرافی، تست ورزش و هولتر قلب در FMIC و کلینیک ابهر کابل.